ProRail start samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de provincies Fryslân en Groningen een grootschalig onderzoek naar de toekomst van emissievrij treinvervoer op de noordelijke regionale spoorlijnen. In het najaar van 2026 willen de betrokken partijen een definitieve keuze maken voor een duurzame aandrijving van de regionale treinen in Noord-Nederland.

De regionale spoorlijnen in het noorden, die Arriva berijdt, beslaan gezamenlijk ongeveer 250 kilometer en zijn momenteel niet geëlektrificeerd. Reizigers worden nu vervoerd met dieseltreinen. Omdat in de Nederlandse Klimaatwet is vastgelegd dat het spoorvervoer uiterlijk in 2050 klimaatneutraal moet zijn, zoeken Rijk en regio naar een alternatief zonder uitstoot.

Vorig jaar werd bekend gemaakt dat waterstof-aandrijving geen oplossing is, omdat er op de markt geen geschikte treinen konden worden geleverd die binnen de plannen van de Provincie Groningen pasten. 

Vier oplossingen

De geplande start van de nieuwe regionale treinconcessie in december 2035 vormt daarbij een belangrijk moment. Veel van de huidige dieseltreinen bereiken rond die periode het einde van hun levensduur, waardoor vervanging noodzakelijk wordt. Volgens de betrokken partijen is dit hét moment om volledig over te stappen op emissievrij spoorvervoer.

In het onderzoek worden vier mogelijke oplossingen bekeken:

• Elektrische treinen op 1500 volt gelijkstroom
• Elektrische treinen op 25 kilovolt wisselstroom
• Batterijtreinen op 1500 volt gelijkstroom
• Batterijtreinen op 25 kilovolt wisselstroom

De verschillende scenario’s worden onderzocht op gevolgen voor infrastructuur, materieel, uitvoerbaarheid, kosten en toekomstbestendigheid. Daarbij wordt gekeken welke combinatie van energievoorziening en treintype het meest geschikt is voor de noordelijke regionale lijnen.

Verschillen tussen 1,5 kilovolt en 25 kilovolt

Het verschil tussen de twee verschillende bovenleidingsspanningen vergen wat uitleg. Het grootste deel van het Nederlandse spoor gebruikt momenteel een systeem met 1,5 kilovolt gelijkstroom. Dat systeem vraagt relatief veel onderstations, omdat de spanning over langere afstanden sneller afneemt. Het alternatief, 25 kilovolt wisselstroom, wordt al toegepast op onder meer de HSL-Zuid en de Betuweroute. Dit systeem is efficiënter en heeft minder onderstations nodig, maar vereist wel zwaardere transformatoren in de trein.

Volgens Michiel Deerenberg, programmamanager Innovatie & Technologische Vernieuwing bij ProRail, bieden vooral batterijtreinen nieuwe kansen. "Batterijtreinen kennen we in Nederland eigenlijk nog niet. In de ons omringende landen rijden ze al en je ziet het concept sterk opkomen," aldus Deerenberg. "Het grote voordeel is dat je met veel minder laadinfrastructuur toch de stap naar emissievrij rijden maakt".

Binnen Nederland is de Stadler WINK-trein van Arriva geschikt om zowel op batterijen als elektrisch te rijden, echter het traject waar deze wordt ingezet is niet voorzien van bovenleiding. Al eerder in 2022 werd de WINK in het oosten van het land beproefd om als batterijtrein te rijden.

Gezamenlijke ambitie

De provincies benadrukken het belang van duurzaam regionaal openbaar vervoer. Matthijs de Vries, gedeputeerde van Fryslân, noemt de trein "een onmisbare schakel" in het openbaar vervoer van de provincie. Volgens hem moet de verduurzaming aansluiten bij zowel de regionale spoorlijnen als de reizigers.

Ook gedeputeerde Erik Jan Bennema van Groningen spreekt van een belangrijke stap richting toekomstbestendig spoorvervoer. "Samen met het Rijk en ProRail onderzoeken we welke oplossing het meest toekomstbestendig is. Zo werken we stap voor stap aan een schoon en betrouwbaar spoor in Noord-Nederland," zegt hij.

Danou Veenhof, regiodirecteur Noord-Oost van ProRail, wijst erop dat samenwerking van groot belang is. "De overgang naar emissievrij spoorvervoer vraagt om slimme keuzes in materieel en infrastructuur. Door dit gezamenlijk te onderzoeken, kunnen we bepalen wat het beste werkt voor de treindiensten op deze lijnen én houden we het spoorvervoer betaalbaar."

Ook verduurzaming elders in Nederland

Naast het onderzoek in Noord-Nederland werkt ProRail ook aan verduurzaming van regionale spoorlijnen in andere delen van het land. Zo lopen er projecten voor de elektrificatie van de trajecten Almelo - Mariënberg, Zutphen - Hengelo en Enschede - Gronau, en de Maaslijn tussen Nijmegen en Roermond, die momeneel geëlektrificeerd wordt.