De vierdelige Plan-T-serie van het Materieel ’64 was decennialang een vertrouwde verschijning op het Nederlandse spoor. De treinstellen waren jarenlang beeldbepalend voor het Nederlandse stoptreinverkeer. In dit eerste deel van het boek over het Materieel ’64 wordt de levensloop van deze treinserie beschreven.

De Plan-T-serie zou je tegenwoordig kunnen rekenen tot de vergeten treinen. Hoewel deze treinstellen deel uitmaken van de Materieel ’64-serie, is er van deze vierdelige treinserie niets fysiek bewaard gebleven. Alleen de herinneringen en een grote hoeveelheid documentatie resteren.

Michiel van den Broek en Raymond Kiès, beiden bekende namen in de spoorwegwereld, hebben in samenwerking met diverse archieven en met name de NVBS verhalen, documentatie, foto’s en anekdotes samengebracht in een boek. Omdat er over dit eerste treintype veel te vertellen valt, is ervoor gekozen de geschiedenis in een afzonderlijk deel te behandelen.

Het tweede deel, dat later verschijnt, brengt de tweedelige Plan-V-serie in woord en beeld. Dit treintype ligt met nog drie actieve treinstellen bovendien nog vers in het geheugen.

Het boek

Het boek begint met een voorwoord van Peter van der Vlist, die op twee pagina’s vertelt hoe hij aan de basis stond van het boek, dat is geschreven door Michiel van den Broek en Raymond Kiès. Vervolgens wordt het stroomlijnmaterieel geïntroduceerd: het materieel dat aan de basis stond van de ontwikkeling van het Materieel ’64. Denk hierbij onder meer aan de Blokkendozen (Mat ’24), de Mat ’36, de Mat ’46 (Muizeneus), de Mat ’54 (Hondekop) en de Plan U. Dit laatste treintype diende als voorbeeld voor de ontwikkeling van de nieuwe treinstellen.

De levensloop van het Mat ’64 begint bij treinstel 501, een prototype waarvan we aan het begin van de jaren 2000 afscheid hebben genomen. Tijdens zijn levensduur werd dit treinstel op verschillende punten aangepast en verbeterd. Het vormde een belangrijke basis om te bepalen wat reizigers nodig hadden en welke eigenschappen de nieuwe treinstellen moesten krijgen. De 501 loopt daarom als een rode draad door het boek.

Vervolgens belandt het verhaal bij Spoorslag ’70, de periode waarin de NS de dienstregeling verbeterde, materieel vernieuwde en de karakteristieke gele kleur haar intrede deed. Ook de Plan-T-serie onderging de nodige aanpassingen en vernieuwingen, die uitgebreid in het boek aan bod komen. Daarna wordt de levensloop van de treinstellen vervolgd, met aandacht voor extra revisies, bakwisselingen en schades die wel of niet werden hersteld. Daarnaast is er aandacht voor bijzondere uitvoeringen van de Plan-T, zoals de Vrijheidstrein en enkele treinstellen die voor testdoeleinden werden omgebouwd.

Zoals aan alles een einde komt, eindigt ook het boek met de verhalen over de sloop van de treinstellen. Achterin vind je bovendien een overzichtelijke tabel met de data van indienststellingen, revisies, terzijdestellingen en afvoer. Het boek sluit af met een dankwoord aan de NMBS, die belangeloos informatie beschikbaar heeft gesteld voor de totstandkoming ervan.

Conclusie

Dit boek leest prettig weg en bevat veel informatie over de levensloop van de Plan-T-serie. We kunnen dan ook niet wachten tot deel 2 verschijnt, waarin de levensloop van de opvolgende Plan-V-serie centraal staat. Ook over deze treinen valt veel te vertellen, omdat ze niet alleen bij NS hebben gereden, maar ook bij andere spoorwegmaatschappijen. Dat in tegenstelling tot de Plan-T, die vooral met NS wordt geassocieerd.

Dit boek, geschreven door Michiel van den Broek en Raymond Kiès, brengt de geschiedenis van het Materieel ’64 uitgebreid in beeld. De uitgave telt 192 pagina’s en bevat zowel zwart-witfoto’s als kleurenfoto’s. Daarmee is het een rijk geïllustreerd naslagwerk met veel gedetailleerde informatie, aangevuld met interessante anekdotes.

Het boek is onder meer te koop bij de De Spoorwegboekhandel voor €45

Prijs	€ 45
Auteur(s)	Michiel ten Broek en Raymond Kiès
Aantal bladzijden	192
Taal	Nederlands
Uitvoering	Gebonden hardcover
Verschijning	2026
ISBN-code	9 789492 040879