Spoorbeheerder ProRail, netbeheerders Stedin en TenneT en de gemeente Utrecht zijn gestart met een samenwerking om netcongestie te verminderen. Langs het spoor bij bedrijventerrein Lage Weide wordt een installatie geplaatst die op piekmomenten tijdelijk extra stroom kan leveren aan het openbare net.

Door een gasgenerator aan het systeem van ProRail worden de spoorkabels en aansluitvelden beter benut. Het gaat om een technische oplossing die tegelijk vraagt om nieuwe regels en afspraken.

Energietransitie

De energiewereld verandert snel, vertelt Freek Schermers, Techniek Architect bij ProRail. De energietransitie, geopolitieke ontwikkelingen en de verduurzamingsopgave zorgen ervoor dat het openbare stroomnet steeds vaker overbelast raakt. En daar heeft ook ProRail last van. “Wij willen graag meer en langere treinen laten rijden, ons wagenpark verduurzamen en zo veel mogelijk emissieloos bouwen. Die ambities staan door netcongestie onder druk.”

Juist omdat het spoor veel elektriciteit gebruikt, kan het helpen om het probleem te verzachten, stelt Freek. ProRail heeft door het hele land grote aansluitingen op het openbare net. Deze worden momenteel elke gebruikt voor het afnemen van stroom voor treinen. Maar ze kunnen ook gebruikt worden om energie de andere kant op te sturen. "Zie het als een soort stopcontact. Daar kan een energiebron op worden aangesloten, die stroom teruggeeft aan het openbare net." In dit geval worden er gasgeneratoren geplaatst in opdracht van Stedin. Dat lijkt tegenstrijdig in een verduurzamingsopgave, maar is een bewuste keuze. "Dit noemen we 'een beetje grijs voor meer groen'", vertelt Ivar Stokvis, projectontwikkelaar bij Stedin. "Op een beperkt aantal momenten per jaar wordt fossiele opwek ingezet, omdat congestie in het Utrechtse tientallen aaneengesloten uren kan duren. Een batterij is dan geen optie, die is te snel leeg.”"

Regelgeving

De techniek achter de aansluiting is relatief eenvoudig, maar de regelgeving vormt de grootste uitdaging. Omdat het spoorwegnet een gesloten distributiesysteem is dat normaal alleen door spoorpartijen wordt gebruikt, onderzoeken de betrokken partijen samen met de ACM hoe de energie-installatie binnen de bestaande wettelijke kaders kan worden ingepast zonder oneerlijke voordelen te creëren.

Projectlocatie

De projectlocatie ligt op bedrijventerrein Lage Weide bij Utrecht, langs de spoorlijn tussen Amsterdam en Utrecht. Het streven is dat de installatie eind dit jaar werkend is. Als dit concept succesvol blijkt, kan er snel worden opgeschaald. ProRail heeft zo’n 200 vergelijkbare aansluitingen op het elektriciteitsnet. Freek Schermers: "We lossen hiermee niet het hele netcongestieprobleem op. Maar we kunnen wel een significante bijdrage leveren. Daar ben ik van overtuigd."