De DM'90: Van Buffel tot water(stof)buffel

Wie in Nederland aan een DM'90 denkt, ziet waarschijnlijk de karakteristieke Buffel voor zich: de dieseltrein die jarenlang over de Nederlandse regionale spoorlijnen reed. Inmiddels heeft een van deze voormalige NS-treinstellen in Polen een opmerkelijke tweede carrière gevonden. Niet enkel op diesel, maar ook op waterstof.

We schreven er al eerder over, maar natuurlijk is er in een aparte reportage wat meer diepgang over te schrijven. Het initiatief wordt uitgevoerd in samenwerking met Letse technologiebedrijven DIGAS en Microluch, die gespecialiseerd zijn in het ombouwen van verbrandingsmotoren naar waterstofaandrijving.

Waterstof als tweede leven voor dieseltreinen

De Poolse aanpak is gericht op het verduurzamen van bestaand dieselmaterieel. Voor het HYIPTRAIN-project is een DM'90-dieseltrein omgebouwd om op waterstof te kunnen rijden. Daarbij is niet gekozen voor brandstofcellen, maar voor een waterstofverbrandingsmotor (H2 ICE). Eén van de twee treindelen is aangepast voor waterstof, terwijl het andere deel op diesel blijft rijden. Als demonstratie kan op deze manier een hybride waterstof-dieseltrein worden getoond.

Aan de bestaande treinbesturing zijn systemen voor waterstofmanagement, veiligheid en monitoring toegevoegd. De dieselmotor in het aangepaste treindeel is geschikt gemaakt voor de verbranding van waterstof. Daarnaast zijn onder meer waterstofopslag, een brandstof- en veiligheidssysteem en telemetrie aan boord geïnstalleerd. Brandstofcellen maken geen onderdeel uit van de techniek.

De kop is voorzien van diverse bellen wat duidelijk maakt dat de trein op waterstof rijdt. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
De kop is voorzien van diverse bellen wat duidelijk maakt dat de trein op waterstof rijdt. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
De combinatie tussen het oude diesel en de nieuwe waterstofaandrijving kan je herkennen aan de kleurencombinatie. In Polen zijn de DM'90 stellen voornamelijk rood. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
De combinatie tussen het oude diesel en de nieuwe waterstofaandrijving kan je herkennen aan de kleurencombinatie. In Polen zijn de DM'90 stellen voornamelijk rood. (Rechten: Nataly Momot / Digas)

HYIPTRAIN

Het doel van HYIPTRAIN is volgens de initiatiefnemers om deze uitvinding op openbare spoorlijnen te presenteren, om zo te bewijzen dat bestaande dieseltreinen met een relatief beperkte ingreep een nieuw, schoner leven kunnen krijgen. Daarmee zou een alternatief ontstaan voor het afschrijven van bestaand materieel en de aanschaf van volledig nieuwe treinen. We kunnen spreken over een mooi staaltje duurzaamheid.

Exacte cijfers over onder meer het bereik en het vermogen, gegevens die wij juist interessant vonden, konden helaas niet worden gedeeld. Deze informatie wordt wel met potentiële klanten gedeeld. Bij de eerste tests wordt gebruikgemaakt van grijze waterstof. Deze waterstof wordt doorgaans geproduceerd uit aardgas, waarbij tijdens het productieproces CO₂ vrijkomt. Voor een eventuele operationele inzet wordt ook gekeken naar groene waterstof. Die wordt geproduceerd met behulp van hernieuwbare elektriciteit, bijvoorbeeld uit wind- of zonne-energie, waarbij tijdens de productie geen CO₂ wordt uitgestoten.

Het verschil is daarmee vooral relevant voor de totale klimaatwinst: hoewel bij de verbranding van waterstof in de trein zelf geen CO₂ vrijkomt, bepaalt de manier waarop de waterstof is geproduceerd in belangrijke mate hoe duurzaam de aandrijving over de hele keten is

Ook niet onbelangrijk om te melden is dat de technologie bovendien niet specifiek ontwikkeld is voor de DM'90. Volgens de ontwikkelaars moet de aanpak op verschillende typen dieselmotorwagens toepasbaar zijn. In theorie zou de Wadloper ook een kandidaat kunnen zijn, al zijn er hier geen plannen voor te vinden.

De speciale waterstofaandrijving in een modulaire technische kast wat onder het treinstel hangt. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
De speciale waterstofaandrijving in een modulaire technische kast wat onder het treinstel hangt. (Rechten: Nataly Momot / Digas)

Van demonstratie naar commercieel concept

Hoewel de omgebouwde DM'90 op dit moment nog een demonstratiemodel is, is het project nadrukkelijk bedoeld als basis voor een commercieel toepasbare retrofitoplossing. De volgende stap is inmiddels gezet: de initiatiefnemers hebben opdracht gekregen om de trein verder te hybridiseren met een batterijpakket. Dat project, HYBUHTRAIN, wordt mede gefinancierd door EIT Urban Mobility.

Door een batterij toe te voegen moet het energiegebruik verder worden verlaagd, waardoor ook het waterstofverbruik en de operationele kosten kunnen dalen.

Het interieur is nog heel erg herkenbaar uit de tijd toen de stellen in Nederland rondreden. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
Het interieur is nog heel erg herkenbaar uit de tijd toen de stellen in Nederland rondreden. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
Het enige wat opvallend is, is dat er andere stoelen in geplaatst zijn. (Rechten: Nataly Momot / Digas)
Het enige wat opvallend is, is dat er andere stoelen in geplaatst zijn. (Rechten: Nataly Momot / Digas)

Waterstof in Polen

Met deze vorm van hybridisering kiest Polen voor een andere route dan Nederland. Waar Nederlandse provincies als Groningen en Friesland plannen voor waterstoftreinen hebben laten varen en verder inzetten op bovenleiding en accutreinen, wordt in het HYIPTRAIN-project juist onderzocht of bestaand dieselmaterieel met waterstof kan worden aangepast en behouden.

Dat er bestaande dieseltreinen worden omgebouwd, blijkt uit de in 2022 door PESA gepresenteerde rangeerlocomotief SM42-6Dn. Tijdens InnoTrans 2022 was deze in Berlijn te bewonderen, maar de reportage kan je ook hier terugvinden.

De twee benaderingen van het HYIPTRAIN verschillen overigens niet alleen in de gebruikte energiedrager, maar ook in de vraag wat er met bestaand spoorwegmaterieel moet gebeuren: vervangen en elektrificeren, of bestaande treinen technisch aanpassen en een tweede leven geven.