Zaterdag 12 en zondag 13 september 2026 staat Nederland weer in het teken van Open Monumentendag. Tijdens deze 40e editie openen duizenden monumenten verspreid over het land hun deuren. Ook voor liefhebbers van de spoorwegen valt er langs het spoor volop te ontdekken.

Verschillende stations en spoorse locaties doen mee aan het evenement en bieden bezoekers een kijkje op plekken waar je normaal gesproken niet zomaar komt.

Thema: ‘Veerkrachtig erfgoed’

Het landelijke thema van Open Monumentendag is dit jaar ‘Veerkrachtig erfgoed’. En juist stations zijn daar een mooi voorbeeld van: gebouwen die ooit werden neergezet voor de reizigers van een eeuw geleden, maar die vaak nog altijd een functie hebben binnen het hedendaagse spoorwegnet.

Op en rond de stations van Apeldoorn, Boskoop, Cuijk, Kropswolde, Lelystad Centrum, Meppel, Vlissingen, Vorden en Zwolle zijn activiteiten te vinden. Daarmee is Open Monumentendag een mooie gelegenheid om een spoorwegdag te combineren met het ontdekken van lokaal erfgoed.

Van Kropswolde tot Cuijk: bijzondere stations

Een van de opvallende locaties is station Kropswolde. Het voormalige stationsgebouw aan de Woldweg is een rijksmonument en tegenwoordig ingericht als museumstation. Tijdens Open Monumentendag is het station op zaterdag 12 september van 11.00 tot 16.00 uur geopend. Bezoekers kunnen onder meer verschillende exposities bekijken en een kijkje nemen in de authentieke stationsruimtes. In 2026 is bovendien het seinwachterskantoor uitgebreid met een gerestaureerd en werkend seinblok met hendels en kloksloten.

Ook station Cuijk vertelt een interessant verhaal. Het stationsgebouw dateert uit 1882 en werd ontworpen door M.A. van Wadenoijen. Het gebouw is tegenwoordig een gemeentelijk monument en heeft inmiddels een andere functie gekregen. Het station is tijdens Open Monumentendag zowel op zaterdag 12 als zondag 13 september van 10.00 tot 17.00 uur van buiten te bekijken.

Lelystad: erfgoed ontdekken per fiets

Ook in Lelystad speelt het spoor een rol tijdens Open Monumentendag. Vanaf station Lelystad Centrum kan op zaterdag 12 september een bijzondere fietstocht door Oostelijk Flevoland worden gemaakt

De route Lelystad – Dronten – Lelystad voert langs tal van bijzondere plekken, waaronder het Werkeiland, gemaal Wortman, de Houtribsluizen en verschillende locaties die herinneren aan de ontstaansgeschiedenis van Flevoland. Omdat de stations Lelystad Centrum en Dronten in de route zijn opgenomen, kunnen deelnemers er bovendien voor kiezen een deel van de route per fiets af te leggen en vervolgens met de trein terug te reizen. De volledige route is ongeveer 72 kilometer lang, maar die valt in te korten.

Dat maakt Lelystad bij uitstek interessant voor spoorliefhebbers die hun monumentenbezoek graag combineren met een fietstocht.

Gratis naar het monumentale Maliebaanstation

Ook Utrecht mag natuurlijk niet ontbreken in een overzicht voor spoorliefhebbers. Tijdens Open Monumentendag is het historische Maliebaanstation van het Spoorwegmuseum gratis te bezoeken. Het stationsgebouw dateert uit 1874 en vormt tegenwoordig de entree van het Spoorwegmuseum. De monumentale stationshal beschikt onder meer over rijk gedecoreerde wanden, kroonluchters, een marmeren vloer en de oorspronkelijke wachtkamers.

In het Spoorwegmuseum is bovendien de nieuwe presentatie Koninklijke Klasse te zien, over de bijzondere relatie tussen het Nederlandse koningshuis en de spoorwegen. Daarbij zijn onder meer koninklijke rijtuigen en de Koninklijke Wachtkamer te bewonderen.

Voor een bezoek aan het overige deel van het Spoorwegmuseum is wel een geldig entreebewijs nodig.

Wie met de trein komt, kan vanuit Utrecht Centraal gebruikmaken van de verbinding naar Utrecht Maliebaan. Daarmee begint het monumentenbezoek al op het moment dat je uit de trein stapt.

Een kijkje in de Koninklijke Wachtkamer van Baarn

Ook station Baarn heeft een bijzondere koninklijke geschiedenis. In het station bevindt zich een Koninklijke Wachtkamer, die speciaal werd ingericht voor koninklijke reizigers.

De wachtkamer heeft een eigen ingang vanaf het Stationsplein en een directe verbinding met het perron. Hierdoor kon het koninklijk gezelschap in alle rust reizen.

Tijdens de Open Monumentendag is het mogelijk om deze bijzondere ruimtes te bekijken. Bezoekers worden in kleine groepen binnengelaten en krijgen eerst een korte toelichting, waarna zij zelf de ruimtes kunnen bekijken. De Koninklijke Wachtkamer van Baarn staat ook in het actuele Open Monumentendag-programma.

Ook de grote stations doen mee

Naast de kleinere en historische stations zijn er activiteiten rond onder meer Apeldoorn, Meppel, Vlissingen, Vorden en Zwolle. Daarmee biedt het weekend volop mogelijkheden om verschillende soorten spoorwegerfgoed te ontdekken: van karakteristieke stationsgebouwen en historische interieurs tot verhalen over de ontwikkeling van het spoor en de omgeving.

Kijk voor actuele openingstijden, eventuele reserveringen en wijzigingen vooraf op de website van Open Monumentendag. Het programma kan per locatie verschillen. In sommige gevallen moet er entree worden betaald.