Hoe zorgt onze spoorbeheerder ProRail er voor dat het Nederlandse spoor zo veilig mogelijk blijft? In deze reportage bekijken we welke materieel er wordt ingezet om defecten aan het spoor te localiseren, en op welke manier dat gebeurt.

ProRail is verantwoordelijk voor het onderhoud van het spoor, de wissels en de bovenleiding. Om dit goed uit te voeren, is inzicht nodig in de conditie van deze zogenoemde assets. Dat zijn fysiek onderdelen van de infrastructuur. Denk aan de rails, de dwarsliggers en de ballast. Maar ook seinen, wissels en de bovenleiding vallen daaronder.

Onderhoud

Binnen het onderhoud maakt ProRail onderscheid tussen klein en groot onderhoud. Klein onderhoud bestaat uit preventieve werkzaamheden en het verhelpen van storingen. Groot onderhoud heeft betrekking op het vernieuwen van complete spoortrajecten. Het kleine onderhoud wordt door ProRail uitbesteed aan erkende spooraannemers. Groot onderhoud wordt vaak aanbesteed via een Europese aanbesteding. 

Het land is opgedeeld in meerdere onderhoudsgebieden. In elk gebied zijn aannemers actief die in opdracht van ProRail prestatiegericht onderhoud uitvoeren. Zij zorgen ervoor dat alle assets voldoen aan de normen die door ProRail zijn vastgesteld. De naleving hiervan wordt door ProRail steekproefsgewijs gecontroleerd.

Eurailscout

De controles op het spoor worden uitgevoerd met diverse soorten meettreinen. De meeste metingen worden in opdracht van ProRail uitgevoerd door het bedrijf Eurailscout. Zij hebben alle kennis en kunde in huis om de staat van het spoor te analyseren. 

Het bedrijf met de volledige naam Eurailscout Inspection & Analysis B.V. richt zich op de inspectie van spoorweginfrastructuur in Europa, en dus niet enkel in Nederland.

Het bedrijf is voortgekomen uit het voormalige meetbedrijf van de Nederlandse Spoorwegen. Eurailscout is voor 50 procent eigendom van de Franse nationale spoorwegmaatschappij SNCF. De overige 50 procent is in handen van Strukton Rail, een Nederlands bouw- en spoorbedrijf. Het hoofdkantoor van Eurailscout is gevestigd in Amersfoort, waar ook de meettreinen gestationeerd zijn en onderhouden worden, maar ook zijn er in Parijs, Bologna en Berlijn diverse kantoren.

Meetreinen

Meettreinen inspecteren de assets door het hele land. Wanneer uit de meetgegevens blijkt dat een asset niet aan de gestelde norm voldoet, moet de aannemer maatregelen nemen. De meettreinen rijden jaarlijks tussen de twee en zes keer over alle assets. Bij Eurailscout zijn er diverse soorten meettreinen actief die je geregeld over het spoor ziet rijden. Die zorgen er met nauwkeurige sensoren en techniek ervoor dat spoorproblemen tijdig geregistreerd worden. 

Eurailscout gebruikt momenteel de volgende soorten meettreinen:

De UST, de UltrasoonTrein
Bij het onderhoud van het spoor speelt veiligheid natuurlijk een cruciale rol. Dankzij moderne meetmethodes krijgen spoorbeheerders steeds beter inzicht in de staat van het spoor. Zo worden inwendige defecten in spoorstaven opgespoord met ultrasone metingen, terwijl uitwendige defecten worden ontdekt via wervelstroommetingen.

Daarnaast worden tijdens inspectieritten videobeelden vastgelegd in meerdere richtingen: in de rijrichting voor het zicht van de machinist, omhoog voor de bovenleiding en omlaag voor de bovenbouw van het spoor. Deze beelden kunnen geautomatiseerd worden beoordeeld, waardoor onderhoudsteams snel afwijkingen signaleren, zonder dat het reguliere treinverkeer wordt gehinderd.

UFM (Ultrasonic Flaw Measurement)
Om een veilig, betrouwbaar en beschikbaar spoor te garanderen, zijn nauwkeurige spoorgeometriemetingen en hoogwaardige beeldgegevens van een spoortraject van groot belang. Deze trein van Eurailscout kan diit met een een snelheid van 160 km/uur meten en verzamelen, zodat ander treinverkeer ongehinderd kan blijven.

In Europese normen zijn de basiswaarden voor spoorgeometrie vastgelegd, maar aanvullende waardes verschillen per opdrachtgever, vaak vanwege nationale eisen of historische redenen. De UFM gebruikt een contactloos meetsysteem, waarbij optische lasermetingen worden gecombineerd met een inertiaal meetsysteem. Locatiegegevens komen van een combinatie van odometers en het GPS-locatiebepalingsysteem. De trein meet onder meer de spoorwijdte, verticale en horizontale ligging, verkanting en verkantingsverschillen, kromming en gradient en het profiel van de rails.

SIM (Switch Inspection Measurement)

Dit is geen trein maar een aparte wagen. Deze voldoet aan de Europese norm EN-13848 voor spoorgeometrie. Het systeem is getest en goedgekeurd door ProRail. Oorspronkelijk werd het systeem van de SIM alleen gebruikt voor wisselinspecties, maar dat is veranderd. Toen de UFM120, normaal gebruikt voor het meten van spoorgeometrie, tijdelijk buiten dienst was voor onderhoud, moest Eurailscout toch ruim 4.000 kilometer spoor meten. En dus is de SIM-machine omgebouwd zodat het nu ookde inspectietaken van ProRail kan overnemen van de UFM. Zo kunnen er nauwkeurige spoorgegevens worden geleverd, zonder dat het treinverkeer wordt gehinderd. Het enige grote verschil is dat er tractieaandrijving nodig is in de vorm van een locomotief. 

mP 3032 'Jules'

Een oudgediende sinds de jaren '90 in een nieuw jasje, en nog steeds actief op het spoor. De trein wordt ingezet als meettrein voor het inspecteren van de spoorweginfrastructuur. Hij voert metingen uit aan onder andere de ATB-beveiliging en vroeger het Telerail-communicatiesysteem; tegenwoordig is dit vervangen door het GSM-Rail systeem waar deze metingen op kan uitvoeren. Het rijtuig zelf is een omgebouwd motorpostrijtuig (mP) van de Nederlandse Spoorwegen uit 1991, oorspronkelijk genummerd 3032.

De naam "Jules" is overgenomen van een voorganger: een omgebouwd “Blokkendoos”-rijtuig uit 1924 (mBD 9006) dat eveneens als meettrein werd gebruikt. In 2008 werd motorpost 3024 omgebouwd tot meetrijtuig BRT-08, in dezelfde gele kleurstelling als de BRT-91. Het voormalige motorpostrijtuig kreeg hierbij de naam mP Jim, een verwijzing naar het gelijknamige Blokkendoos-meetrijtuig. In 2019 werd Jim terzijde gesteld en ingezet als onderdelenleverancier.