De laatste generatie van de bekende VIRM-dubbeldekkers is inmiddels toe aan een nieuwe levensfase. Met VIRM-4 treinstel 9594 is vandaag de eerste gemoderniseerde VIRM-4 in de reguliere dienstregeling opgenomen. De eerste trein rijdt momenteel zijn ritten tussen Enkhuizen en Heerlen. 

De modernisering van de VIRM-4 uit 2008 is het sluitstuk van het programma waarmee NS de verschillende generaties VIRM-treinen een langere levensduur geeft. Eerder werden al de VIRM-1 en de VIRM-2/3 onder handen genomen. Hoewel de vierde generatie op veel punten hetzelfde uiterlijk en interieur krijgt als de VIRM 2/3, zijn er toch enkele opvallende verschillen te vinden.

Vertrouwde uitstraling

Voor reizigers verandert er aan boord van de VIRM-4 in eerste instantie niet bijzonder veel. Net als bij de vorige modernisering van de tweede- en derde generatie wordt ook hier weer het 'flow'-design toegepast, al wordt er minder met stickers gewerkt, maar wordt er meer geschilderd. Het interieur is grotendeels hetzelfde gebleven.

Daarnaast is in tegenstelling tot de vorige serie gemoderniseerde VIRM-dubbeldekkers de verhouding tussen de eerste en tweede klas aangepast, waardoor er nu minder eerste klas zitplaatsen zijn. Voorheen had je in de middelste rijtuigen drie halve eerste klas coupe's waarvan twee op de benedenverdieping en één boven. Nu hebben de middelste twee rijtuigen elk een halve coupé die gereserveerd is voor de eerste klas reizigers, afgewisseld tussen boven en beneden.

Verder zijn er nog enkele verschillen die specifiek met de vierde generatie te maken hebben. Zo beschikte de VIRM-4 bij de aflevering vanaf 2008 al niet meer over de liftschacht voor de vroegere railtender. Die voorziening verdween eerder uit het ontwerp van de VIRM-4. Bij de oudere VIRM-1's werd de betreffende ruimte later bij de modernisering omgebouwd tot bagageruimte, maar in de serie daarna werd dit gebruikt als apparatenkast.

Ook de toiletten vormen een verschil met de eerder gemoderniseerde series. De VIRM-4 krijgt niet dezelfde nieuwe toiletten als de VIRM-series die eerder zijn gemoderniseerd. De aanwezige toiletten voldeden bij aflevering van de treinen al aan de daarvoor geldende toegankelijkheidseisen. Daardoor volstaat bij deze moderniseringsactie een opknapbeurt, waarbij onder meer de toegankelijkheid verder is verbeterd.

Meer aandacht voor de machinist

Niet alleen het reizigersgedeelte is aangepakt. Ook de werkplek van de machinist heeft tijdens de modernisering een reeks verbeteringen gekregen. Een opvallende verandering is een nieuwe machinistenstoel. Daarnaast heeft de cabine een donkerdere uitstraling gekregen. Daarmee wijkt de vernieuwde werkplek zichtbaar af van de oorspronkelijke inrichting en sluit deze meer aan bij de cabines binnen het NS-materieel.

ERTMS volgt een eigen traject

Een belangrijk verschil met de modernisering van de trein zelf is de invoering van ERTMS. De gemoderniseerde VIRM-4 wordt namelijk niet direct bij het verlaten van de moderniseringslijn van het signaleringssysteem voorzien.

De installatie van ERTMS vindt plaats in een afzonderlijk ombouwtraject binnen de werkplaats. Hierdoor zijn de modernisering van het interieur en de technische ERTMS-ombouw van elkaar gescheiden. De VIRM-4 doorloopt daarmee na de levensduurverlenging nog een afzonderlijke technische stap voordat het nieuwe beveiligingssysteem onderdeel wordt van de trein.

Nog tientallen treinstellen te gaan

De eerste VIRM-4 ging in het najaar van 2023 naar NS Treinmodernisering in Haarlem en diende als prototype voor de rest van de serie. Oorspronkelijk was voorzien dat de eerste vernieuwde trein eind 2025 in de dienstregeling zou verschijnen. Uiteindelijk is dat moment later geworden en rijdt nu treinstel 9594 als eerste gemoderniseerde VIRM-4 in de reizigersdienst

In totaal worden er tijdens de hele modernisering 51 VIRM-4-treinstellen aangepakt. Daarmee zijn 204 rijtuigen gemoeid. Dat de modernisering op gang is valt op te merken omdat er inmiddels zes treinen uit de VIRM-4 serie bij NS in Haarlem momenteel behandeld worden voor de levensverlengende opknapbeurt.

Met de modernisering kiest NS opnieuw voor het verlengen van de levensduur van bestaand materieel in plaats van het volledig vervangen ervan. Volgens NS komt ongeveer 99 procent van de materialen die bij de modernisering worden verwijderd opnieuw van pas: in de vernieuwde trein, elders of via recycling. 

Liefhebbers die de trein willen spotten moeten wel rekening houden dat de trein op woensdag een rustdag neemt vanwege de landelijke OV-staking.