Meer reizigerstreinen, meer aanvragen van nieuwe vervoerders en tegelijkertijd een spoorwegnet dat op steeds meer plekken onderhoud nodig heeft. ProRail heeft de dienstregeling voor 2027 rond. Achter de vertrektijden van de trein schuilt een ingewikkelde jaarlijkse puzzel, waarin ruim 30 vervoerders en duizenden werkzaamheden een plek in de dienstregeling moeten krijgen.

Bij de verdeling van de spoorwegcapaciteit voor de dienstregeling van 2027 door ProRail, is er gekeken naar ruim 30 vervoerders die zich hebben ingeschreven. In de logistieke puzzel moet de spoorwegbeheerder ook rekening houden met onderhoud, vernieuwing en andere werkzaamheden aan het spoor. Dit geldt niet alleen voor binnen Nederland, maar ook voor in het buitenland. De nieuwe dienstregeling gaat op zondag 13 december 2026 in en loopt tot en met zaterdag 11 december 2027.

Nieuwe dienstregeling

Het verdelen van de spoorcapaciteit is ieder jaar een ingewikkelde puzzel die al een anderhalf jaar van te voren begint. ProRail probeert zoveel mogelijk aanvragen te honoreren en behandelt de aanvragen volgens de geldende regels gelijkwaardig. Maar de ruimte op het spoor is niet onbeperkt. Treinen van nationale en internationale reizigersvervoerders, goederentreinen en nieuwe vervoerders die zonder concessie willen rijden, moeten allemaal gebruikmaken van hetzelfde netwerk.

Plannen om werkzaamheden heen

Want op de momenten dat aan het spoor wordt gewerkt, kunnen daar geen treinen rijden. En juist die werkzaamheden nemen toe. Een groot deel van de Nederlandse spoorinfrastructuur stamt uit de naoorlogse periode en is inmiddels aan vervanging of vernieuwing toe. Tegelijkertijd wordt ook over de grens gewerkt aan het spoor. Omdat het Nederlandse netwerk nauw verbonden is met de spoorwegen van omringende landen, kunnen buitenlandse werkzaamheden direct gevolgen hebben voor de Nederlandse dienstregeling. Om alle treinen een plek te kunnen geven heeft ProRail maar liefst vijftigduizend conflicten in de planning moeten oplossen.

Meer treinen vanaf dienstregeling 2027

In de nieuwe dienstregeling van 2027 zullen er 2,5 procent meer treinen gaan rijden. Dat komt vooral door hogere frequenties op bestaande verbindingen en door uitbreiding van internationale treinverbindingen naar nieuwe bestemmingen.

Ook voor het goederenvervoer werden meer treinen aangevraagd. Het aantal aanvragen ligt ongeveer 4 procent hoger dan in 2026. Of al die treinen daadwerkelijk gaan rijden, is nog niet te zeggen. De uiteindelijke omvang van het goederenvervoer hangt sterk samen met economische ontwikkelingen en de internationale situatie.

De groeiende vraag naar spoorcapaciteit is ook zichtbaar bij zogenoemde open toegang-vervoerders. Dat zijn vervoerders die zonder concessie een eigen treindienst willen aanbieden, zoals Arriva die bijvoorbeeld een nachttrein vanuit het noorden en het zuiden naar de Randstad exploiteert.

Afwijzingen

Op sommige trajecten is simpelweg niet genoeg ruimte om alle gewenste treinen in te passen. Een voorbeeld is de verbinding tussen Groningen en Zwolle, waarvoor Arriva een aanvraag heeft ingediend. Ook voor 2027 moesten aanvragen van open toegang-vervoerders worden afgewogen tegen aanvragen van vervoerders met een concessie.

Het aantal treinen dat een traject tegelijkertijd kan verwerken, kent nu eenmaal een grens. Wanneer meerdere aanvragen met elkaar botsen, moet ProRail de wettelijke prioriteringsregels toepassen. Daardoor krijgt niet iedere aangevraagde trein uiteindelijk een plek in de dienstregeling.

Voor de huidige dienstregeling kreeg Arriva eerder een flink aantal ritten toegewezen tussen Groningen en Zwolle. De vervoerder kondigde vervolgens aan hier te gaan rijden, maar heeft dat tot op heden niet gedaan. Volgens Arriva komt dat doordat het OV-studentenproduct niet geldig is in de treinen die in open toegang rijden.

De aanvraag voor 2027 moet daarom opnieuw worden afgewogen binnen de beschikbare capaciteit en de wettelijke prioriteringsregels. Daarbij is het dus niet vanzelfsprekend dat alle door Arriva gewenste ritten kunnen worden ingepast.